GІУWNE KIERUNKI BADAС NAD NAJNOWSZYMI DZIEJAMI POLAKУW

GІУWNE KIERUNKI BADAС NAD NAJNOWSZYMI DZIEJAMI POLAKУW Версия для печати Отправить на e-mail

 Gіуwne kierunki badaс nad najnowszymi dziejami Polakуw zamieszkuj№cych pуіnocno-wschodnie ziemie dawnej Rzeczpospolitej
Moїliwoњж peіnego zdefiniowania sytuacji spoіeczno-politycznej Polakуw zamieszkuj№cych poza obecnymi wschodnimi granicami paсstwa polskiego daje obok poznania wspуіczesnych uwarunkowaс takїe szansк zbadania przeszіoњci zarуwno najbliїszej, jak i tej nieco dalszej.

Moїliwoњж peіnego zdefiniowania sytuacji spoіeczno-politycznej Polakуw zamieszkuj№cych poza obecnymi wschodnimi granicami paсstwa polskiego daje obok poznania wspуіczesnych uwarunkowaс takїe szansк zbadania przeszіoњci zarуwno najbliїszej, jak i tej nieco dalszej.

W swoim artykule chciaіbym skupiж siк przede wszystkim na prуbie zdefiniowania zagadnieс badawczych dotycz№cych dwudziestowiecznych dziejуw dawnych ziem pуіnocno-wschodnich Rzeczypospolitej, a zwіaszcza zamieszkuj№cych je Polakуw. Zmiany granic paсstwowych po 1945 r. pozo­stawiіy olbrzymie obszary tzw. kresуw wschodnich poza terytorium obec­nego paсstwa polskiego. Brak badaс nad byіymi wschodnimi ziemiami pol­skimi jest w duїej mierze wynikiem uwarunkowaс politycznych, z ktуrymi mieliњmy do czynienia od koсca II wojny њwiatowej do pocz№tku lat dzie­wiкжdziesi№tych XX w. Ograniczenia natury politycznej, a przez to brak dostкpu do џrуdeі zgromadzonych w archiwach biaіoruskich, litewskich i rosyjskich spowodowaіy, їe historycy polscy w latach 1945-1989 zajmo­wali siк badaniem jedynie poіowy ziem polskich — czкњci№ zachodni№, pomi­jaj№c czкњж wschodni№, pozostaі№ po 1945 r. poza granicami kraju.

Historiografia radziecka, maj№ca do 1990 r. monopol na badanie tych obszarуw, pozostawia dzisiaj wiele do їyczenia. Њwiatopogl№d i ideologia marksistowska juї ze swojego zaіoїenia wypaczaіa wyniki badaс, a zajmo­wanie siк udowadnianiem z gуry narzuconych politycznych racji staіo w sprzecznoњci z podstawow№ zasad№ historii — bezstronnoњci№.

W ostatnich latach historiografia rosyjska i biaіoruska zaczкіa uwal­niaж siк od wzorуw narzuconych przez historiografiк radzieck№. Czкњж mіo­dego pokolenia historykуw biaіoruskich inicjuje nowe, rzetelne badania џrуdіowe, korzystaj№c z caіego dostкpnego aparatu naukowego. Wydaje siк jednak, їe zmiany te nastкpuj№ zbyt wolno, a pod wpіywem bieї№cych uwa­runkowaс politycznych zachodz№cych w paсstwie biaіoruskim, nastкpuje powrуt do tzw. „nowej starej oceny» historii.

Wytworzona w okresie komunistycznym luka badawcza, w ci№gu ostatnich piкtnastu lat, nie byіa іatwa do nadrobienia. Warto jednak przy tej okazji wymieniж kilka bardzo cennych prac dotycz№cych dziejуw Polakуw na wschodzie w XX w., ktуre w ostatnich latach ukazaіy siк na naszym ryn ku wydawniczym: Krzysztof Buchowski, Polacy w niepodlegіym paсstwie litewskim 1918-1940, Biaіystok 1999; Aleksander Srebrakowski, Polacy w Litewskiej SRR 1944-1989, Toruс 2000; Iwona Kabziсska, Wњrуd „ko­њcielnych Polakуw». Wyznaczniki toїsamoњci etnicznej (narodowej) Pola­kуw na Biaіorusi, Warszawa 1999; Adam Bobryk, Odrodzenie narodowe Polakуw w Republice Litewskiej 1987-1997, Toruс 2005; Zbigniew Kurcz, Mniejszoњж polska na Wileсszczyџnie. Studium socjologiczne, Wrocіaw 2005. Warte wymienienia s№ takїe dwa tomy materiaіуw pokonferencyj-nych, zatytuowane Problemy њwiadomoњci narodowej ludnoњci polskiej na Biaіorusi, red. E. Skrobowski, Grodno 2003, 2004, wydanych przez Zwi№­zek Polakуw na Biaіorusi.

Wywaїonym, spokojnym badaniom naukowym paradoksalnie nie sprzyjaі rуwnieї emocjonalny stosunek dawnych repatriantуw do ziem swego dzieciсstwa. W ostatnich latach na rynku wydawniczym ukazaіy siк liczne prace dotycz№ce dziejуw ziem wschodnich Rzeczpospolitej, ktуre powielaj№c utarte schematy w rzeczywistoњci nie pogікbiaj№ naszej wiedzy. W tego rodzaju opracowaniach emocje dominuj№ nad wywaїonymi anali­zami (Tadeusz Sosiсski, Ziemia nowogrуdzka. Zarys dziejуw, Warszawa 2001; Czesіaw Sawicz, Wileсszczyzna 1919-1939, Warszawa 2003). Nie oznacza to jednak, iї naleїy zaniechaж wydawania tego typu opracowaс, ale — co chciaіbym wyraџnie podkreњliж — nie mog№ one zast№piж rzetelnych badaс naukowych.

Fundamentalnym zadaniem dzisiejszych prac badawczych musi byж przede wszystkim zerwanie z zasad№ udowadniania wіasnych racji politycz­nych, narodowych czy spoіecznych. Historia najnowsza winna staж siк na­uk№ niezaleїn№ od aktualnych uwarunkowaс geopolitycznych. Spуr nauko­wy, tak niezbкdny dla normalnego rozwoju wiedzy, powinien byж jedynie rezultatem prowadzonych badaс, a nie wskrzeszeniem marksistowskiej me­todologii i terminologii w nowym postradziecko-nacjonalistycznym wyda­niu, eksponuj№cym, np. konfliktowy charakter dziejуw.

W planowanych pracach badawczych dotycz№cych historii XX w. proponujк uwzglкdniж przede wszystkim omуwione niїej przedziaіy czaso­we.

Закладка Постоянная ссылка.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *